TERUGBLIK DECANENSYMPOSIUM 2020


Vraag. Verras. Verbind.

Een pleidooi voor zuiver luisteren

“Loopbaanbegeleiding is als een reis die je samen aflegt.” - Japke Ebbinge

Veel leerlingen en studenten zullen zich dit jaar grotendeels online moeten voorbereiden op hun studiekeuze. Hoe begeleid je hen daar als decaan of studieloopbaanbegeleider het beste bij?

Wat kun jij doen om jouw leerlingen een stap verder te brengen? Hoe ga je het gesprek aan? Tijdens de 31e editie van het Nationaal Decanensymposium UvA-HvA op donderdag 17 september, met als thema Vraag. Verras. Verbind. stond deze vraag centraal.

Het symposium vond niet als vanouds plaats in de aula op het Spui, maar was online te volgen via Zoom. Na een korte introductie door dagvoorzitter Japke Ebbinge (verbonden aan de HvA als docent en loopbaanbegeleider) sprak Geert ten Dam (Voorzitter CvB UvA) de deelnemers toe vanuit een lege aula. In deze periode waarin veel studiekeuzeactiviteiten online zijn wordt het werk van decanen en het loopbaangesprek steeds belangrijker, zo stelde zij. Van belang is dat we zelf de juiste vragen stellen en leerlingen stimuleren om zélf de juiste vragen te stellen.

Praktische filosofie

Elke Wiss (filosoof en auteur ‘Socrates op sneakers’) vervolgt het programma en neemt ons mee in de wereld van de praktische filosofie. Technologie heeft op veel vlakken een hoop overgenomen van de mens, en juist daarom is het nu belangrijker dan ooit dat we ons menselijke vermogen om te denken en goede vragen te stellen optimaal benutten. Door praktische filosofie toe te passen in gesprekken met leerlingen zorg je ervoor dat je vragen stelt die hen écht verder brengen, en voorkom je dat je ongevraagd advies geeft. Hoe doe je dat dan? Hoe stel je werkelijk open en verdiepende vragen?

Perspectivistische lenigheid

Filosofie is niet hetzelfde als je buigen over de grote vragen in het leven onder het genot van een goed glas wijn, vertelt Elke. Wel is het een doorlopende en gezamenlijke zoektocht naar wijsheid. Het gaat er in de praktische filosofie om dat je een kwestie vanuit meerdere perspectieven onderzoekt zonder een standpunt of mening als gegeven over te nemen. Zo ontwikkel je perspectivistische lenigheid: het vermogen om zonder aannames vragen te stellen, je in zaken te verdiepen en verschillende manieren om naar iets te kijken te kunnen bestuderen. Perspectivistische lenigheid is geen einddoel of middel, maar een vaardigheid die je veel kan brengen in dialoog. De volgende drie vaardigheden uit de praktische filosofie kunnen jou helpen deze lenigheid te ontwikkelen en samen met de leerling tot nieuwe inzichten te komen.

IN DE PRAKTIJK


3 filosofische vaardigheden voor een goed gesprek

1. Zuiver luisteren

Er zijn twee manieren waarop je naar iemand kunt luisteren. Mensen zijn van nature geneigd om naar anderen te luisteren vanuit het eigen perspectief. Dit noemt Elke ‘Wat-vind-IK-ervan-luisteren’. Bij deze vorm van luisteren vlieg je een gesprek aan vanuit je eigen ervaring, ben je geneigd (goedbedoeld) advies te geven en/of wil je het probleem van de ander gelijk oplossen. In coachende gespreksvoering loont het juist meer om over te schakelen naar ‘Wat-bedoel-je-precies-luisteren’. Door open vragen te stellen kom je meer te weten over de beweegredenen, emoties en gedachten van je gesprekspartner, en laat je hem de eigen vraag zelfstandig uitdiepen. Je luisterintentie verandert van het spiegelen van jezelf aan de ander naar luisteren vanuit nieuwsgierigheid naar de beleving en gevoelens van de ander.

2. Oordelen

Een veel voorkomende misvatting onder mensen is de uitspraak ‘Je mag niet oordelen’, vertelt Elke. Niet oordelen kan niet, en oordelen maakt ons juist mens. Oordelen zijn vaak het resultaat van een afweging en we hebben deze afwegingen nodig om tot goede besluiten te komen. Ook de uitspaak ‘Stel je oordeel uit’ hoeft niet als waarheid te worden overgenomen. Wat wel belangrijk is, legt Elke uit, is dat we onze oordelen volledig in het licht durven zetten, ze kritisch te bevragen en onderzoeken en weer los te durven laten. Kinderen zijn daar beter in dan wij, en zijn er vaak zelfs trots op als ze op basis van nieuwe kennis van mening veranderen. Wat van belang is in een gesprek is dat je oordelen uitspreekt en samen met de leerling onderzoekt. Zo kom je tot verrassende conclusies.

3. De vraag als steentje in je broekzak

Mensen die een vraag bij een ander neerleggen willen vaak een direct en eeuwig geldend antwoord. De vraag is zo slechts het gereedschap waarmee je een einddoel, het antwoord, creëert. Maar wat gebeurt er als je niet het antwoord, maar de vraag het doel van je gesprek laat zijn? Probeer de vraag samen met de leerling zo precies mogelijk te formuleren. Wat wil de leerling écht weten?

Vaak zijn die vragen groter dan ‘Welke studie moet ik kiezen?’. Voorbeelden van de grote vragen die iedereen zich weleens stelt zijn bijvoorbeeld:

  • Ben ik wat ik doe?
  • Wat is kiezen?
  • Wanneer is iets af?

Het is onwaarschijnlijk dat je tijdens het gesprek samen achter het antwoord op zo’n vraag zult komen, en dat hoeft ook helemaal niet. Door een vraag een tijdje te parkeren, hem als het ware ‘in je broekzak’ mee te nemen, kom je vaak tot weloverwogen inzichten. Schrijf de vraag eens op een briefje en check af en toe bij die vraag in. Het antwoord kan situatieafhankelijk steeds een beetje verschillen, maar als je af en toe incheckt kan je uiteindelijk beter een antwoord vormen.

Probeer het gesprek eens af te sluiten door het stellen van die ene vraag en de leerling uit te dagen er iets mee te doen. En kijk dan tijdens het volgende gesprek wat er is gebeurd.

“We don't listen to understand. We listen to reply." - Stephen Covey

Terugkijken

Het Nationaal Decanensymposium UvA-HvA ‘Vraag. Verras. Verbind.’ geeft je allerlei handvatten en tips om je leerling/student te helpen ontdekken wie hij/zij nu is en waar hij/zij nu voor staat. Tegelijkertijd laat het je zien hoe je leerlingen/studenten leert dit blijvend te kunnen onderzoeken bij zichzelf. Wil je het Nationaal Decanensymposium terugkijken? Nog even geduld. De livestream wordt omgezet naar een video en verschijnt binnenkort op de website van de HvA. Houd daarvoor de pagina hva.nl/scholen in de gaten!